پورتال گردشگری و زیارت شهر مشهد
   
    • نمایش اسلایدشو
      • مشهد را از نو ببینیم

        آرامگاه نادرشاه بنایی است در مجموعه باغ موزه نادری در شهر مشهد که به یادبود نادرشاه افشار در سال ۱۳۴۲ خورشیدی توسط هوشنگ سیحون طراحی و ساخته شده‌است. ساختمان آرامگاه نادر شاه از قسمت مرکزی که محل تدفین نادرشاه 

        میباشد و دو تالار موزه تشکیل شده است که یکی از آنها موزه اسلحه دوره‌های مختلف تاریخ ایران و دیگری موزه اسلحه و آثار مربوط به دوران نادرشاه را نمایش میدهد.

        مجموعه باغ موزه نادری

         

        آرامگاه کنونی نادرشاه واقع در ضلع شمال غربی چهارراه شهدا (نادری سابق) که پس از آرامگاه امام رضا، مهم‌ترین مکان گردشگری و تاریخی داخل شهر مشهد تلقی می‌شود. این بنا در باغی به مساحت ۱۴۴۰۰ متر مربع ساخته شده‌است. آرامگاه شامل سکویی دوازده پله‌ای، محل گور، پوششی خیمه مانند بر روی قبر، سکویی مرتفع در مجاور قبر با مجسمه نادرشاه سوار بر اسب و سه تن دیگر در پی او، یک غرفه فروش کتاب و دو تالار برای موزه‌است.

        مجسمه نادر شاه سوار بر اسب به همراه تنی چند از سربازانش بر فراز یک حجم سنگی مرتفع توسط مجسمه ساز فقید ابوالحسن صدیقی ساخته شده است. مصالح مقبره غالباً از سنگهای خشن و سخت گرانیت کوهسنگی مشهد است. بعضی از قطعات سنگ بسیار بزرگ انتخاب شده تا تداعی کننده مقبره دوم ساخته خود نادرشاه باشد. پوشش آرامگاه کاملاً به مانند چادر عشایری است، که نادر در آن زاده و هم کشته شده‌است. پوشش دیوارهای داخلی آرامگاه نیز از سنگهای مرمر اُخرایی رنگ مراغه انتخاب شده تا قتل نادرشاه در داخلچادر را بهتر تداعی کند.

        موزه نادری در قسمت اصلی بنای یادبود آرامگاه افشار در ۲ تالار به معرفی آثار تاریخی این دوره قرار دارد:

        تالار شماره ۱: که به‌نمایش اشیاء مختلفی به‌منظور معرفی آثار تاریخی دوره افشار پرداخته است. شامل انواع سلاح‌ها، البسه و پوشاک رزمی نظامیان دوره افشار، تابلوهای نقاشی از نادر و صحنه‌های جنگ مانند تابلویی از جنگ کرنال، وسایل سوارکاری مانند زین و برگ اسب از دوره افشار تا قاجار، چند نسخه خطی نفیس از جمله تاریخ جهانگشای نادری و دو شمشیر متعلق به نادراختصاص دارد که روی یکی کلمه «السلطان نادر» حک شده و روی دیگری که در دشت مغان به سال ۱۱۴۸ هجری در روز تاجگذاری نادر از طرف ملت ایران به وی هدیه شده این بیت شعر طلاکوب شده‌است:

        هست سلطان بر سلاطین جهان

         

        شاه شاهان نادر صاحب قران

        تالار شماره ۲: در حال حاضر به نمایش برخی تصاویر و نیز پاره ای اطلاعات تاریخی در ارتباط با زندگی نادرشاه افشار و همچنین کلنل محمدتقی خان پسیان اختصاص یافته است.

        همچنین در گوشه شمالی آرامگاه نادر، آرامگاه محمد تقی خان پسیان سردار خراسان قرار دارد.کلنل محمدتقی خان پسیان از نظامیان اواخر دورهٔ قاجاریه و اولین ایرانی بود که دوره آموزش خلبانی دید. محمدتقی پسیان نه تنها صاحب قلم و دارای قریحه هنری و ذوق ادبی بود بلکه نخستین هوانورد ایرانی است که در کشور آلمان ۳۳ بار به هوانوردی پرداخته و می‌خواست این هنر را در ایران به جوانان آموزش دهد.

         

        خانه داروغه

         

        خانه داروغه مربوط به دوره قاجار است و در مشهد، خیابان نواب صفوی، راسته حوض مسگران، کوچه داروغه واقع شده و این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۶۳۵۷ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]

        این اثر در اواخر دوره قاجار به دستور یوسف خان هراتی، داروغه مشهد در مساحت حدود یک هزار و ۱۰۰ مترمربع احداث گردید. خانهٔ داروغه مشهد به لحاظ فرم و شکل معماری به شیوه مرسوم خانه‌های تاریخی ایران (سه طرف ساخت) بنا شده است و عناصر معماری آن، به ویژه طرح تراس پله‌های دوطرفه و تزئینات، نشان از الگوبرداری از طرح‌های معماری روسی دارد. این بنای تاریخی در سال ۱۳۹۱ توسط شهرداری منطقه و شرکت عمران و مسکن‌سازان ثامن با اعتبار ۳۷ میلیارد ریال خریداری شده و مورد مرمت و بازسازی قرار گرفت؛ و در سال ۱۳۹۴ به بهره‌برداری رسید.

         

         

         

         

         

         

        خانه توکلی

        این خانه تاریخی که در فهرست آثار ثبت ملی قرار دارد، به تازگی به پایگاه میراث فرهنگی در محدوده حرم مطهر تبدیل شده است.
        این بنا در دوران قاجار ساخته شده و مالک اولیه آن «کشمشیان» از تاجران آن دوران بوده است که پس از درگذشت وی در ۴۰سال پیش، این خانه توسط فردی به نام «توکلی» خریداری می‌شود.
        ویژگی‌های خانه تاریخی توکلی:
        از مهم‌ترین ویژگی‌های این بنا می‌توان به استفاده از کاشی‌کاری و آجرکاری نفیس در آن اشاره کرد که در تمام قسمت‌های ساختمان؛ از درب ورودی گرفته تا نمای بیرون و حتی داخل بنا به چشم می‌خورد.
        هم چنین استفاده از ستون‌های آجری در نمای ساختمان که به کتیبه‌ای در بالای آن ختم می‌شود جلوه‌ای خاص و زیبا به آن بخشیده است.
        فضاهای داخل خانه به وسیله ارسی (گونه ای پنجره چوبی و مشبک کشویی که با بالا و پایین رفتن، باز و بسته می‌شود) از یکدیگر جدا شده‌اند. در ورودی این بنا دارای ۲ کتیبه کاشی‌کاری شده است که روی آن آیه «انا فتحنا لک فتحا مبینا» و آیه «و ان یکاد» به صورت کاشی‌کاری حک شده است.

         

         

         

         

         

        ابوالقاسم فردوسی طوسی 

        ۳۲۹ هجری قمری ۴۱۶ هجری قمری، در طوس خراسان)، شاعر حماسه‌سرای ایرانی و سرایندهٔشاهنامه، حماسهٔ ملی ایران، است. برخی فردوسی را بزرگ‌ترین سرایندهٔ پارسی‌گو دانسته‌اند[۳] که از شهرت جهانی برخوردار است. فردوسی را حکیم سخن و حکیم طوس گویند.

        پژوهشگران سرودن شاهنامه را برپایهٔ شاهنامهٔ ابومنصوری از زمان سی سالگی فردوسی می‌دانند. تنها سروده‌ای که روشن شده از اوست، خود شاهنامه استشاهنامه پرآوازه‌ترین سرودهٔ فردوسی و یکی از بزرگ‌ترین نوشته‌های ادبیات کهن پارسی است. فردوسیشاهنامه را در ۳۸۴ ه‍.ق، سه سال پیش از برتخت‌نشستن محمود، به‌پایان برد و در ۲۵ اسفند ۴۰۰ ه‍.ق برابر با ۸ مارس ۱۰۱۰ م، در هفتاد و یک سالگی، تحریر دوم را به انجام رساند. سروده‌های دیگری نیز به فردوسی منتسب شده‌اند، که بیشترشان بی‌پایه هستند. نامورترین آن‌ها مثنوی‌ای به نام یوسف و زلیخا است. سرودهٔ دیگری که از فردوسی دانسته شده، هجونامه‌ای در نکوهش سلطان محمود غزنویاست. برابر کتابشناسی فردوسی و شاهنامه، گردآوری ایرج افشار، با به‌شمارآوردن سروده‌های منسوب به فردوسی مانند یوسف و زلیخا تا سال ۱۳۸۵، تعداد ۵۹۴۲ اثر گوناگون در این سال‌ها نوشته شده‌است.[یادداشت ۱]

        فردوسی دهقان و دهقان‌زاده بود. او آغاز زندگی را در روزگار سامانیان و هم‌زمان با جنبش استقلال‌خواهی و هویت‌طلبی در میان ایرانیان سپری کردشاهان سامانی با پشتیبانی از زبان فارسی، عصری درخشان را برای پرورش زبان و اندیشهٔ ایرانی آماده ساختند و فردوسی در هنر سخنوری آشکارا وامدار گذشتگان خویش و همهٔ آنانی است که در سده‌های سوم و چهارم هجری، زبان فارسی را به اوج رساندند و او با بهره‌گیری از آن سرمایه، توانست مطالب خود را چنین درخشان بپردازد. در نگاهی کلی دربارهٔ دانش و آموخته‌های فردوسی می‌توان گفت اوزبان عربی می‌دانست، اما در نثر و نظم عرب چیرگی نداشت. او پهلوی‌خوانی را به‌طور روان و پیشرفته نمی‌دانست، اما به‌گونهٔ مقدماتی مفهوم آن را دریافت می‌کرد. به‌هرروی، در شاهنامه هیچ نشانه‌ای دربارهٔ پهلوی‌دانی او نیست.

        در «پیشگفتار بایسنقری» نام فردوسی با «حکیم» همراه است، که از دید برخی اشاره به حکمت خسروانی دارد. فردوسی در شاهنامه،فرهنگ ایران پیش از اسلام را با فرهنگ ایران پس از اسلام پیوند داده‌است. از شاهنامه برمی‌آید که فردوسی از آیین‌های ایران باستان مانندزروانی، مهرپرستی و مزدیسنا اثر پذیرفته، هرچند برخی پژوهشگران سرچشمهٔ این اثرپذیری‌ها را منابع کار فردوسی می‌دانند، که او به آن‌ها بسیار وفادار بوده‌است. همچنین، وی به‌سبب خاستگاه دهقانی، با فرهنگ و آیین‌های باستانی ایران آشنایی داشت و پس از آن نیز بر دامنهٔ این آگاهی‌ها افزود، به‌گونه‌ای‌که این دانسته‌ها، جهان‌بینی شعری او را بنیان ریخت. آنچه که فردوسی به آن می‌پرداخت، جدای از جنبهٔ شعری، دانشورانه نیز بود؛ او افسانه ننوشت. او زاییدهٔ روزگار خردورزی دوران سامانیان است. در این دوران، زمینه برای اوج این خردورزی و دانش‌مداری در شاهنامهٔ فردوسی آماده شد. فردوسی خرد را سرچشمه و سرمایهٔ تمام خوبی‌ها می‌داند. او بر این باور است که آدمی با خرد، نیک و بد را از یکدیگر بازمی‌شناسد و از این راه به نیک‌بختی این جهان و رستگاری آن جهان می‌رسد. فردوسی با ریزبینی، منابع خود که بیشترینِ آن‌ها شاهنامهٔ ابومنصوری بود را بررسی می‌کرد. او افزون بر دانش‌های روزگار و خوانده‌های بسیار، مردی ژرف‌نگر، آزاداندیش، تیزبین و نکته‌سنج در رویدادهای گذشته و حال بود. فردوسی در شمار آن شاعران نه‌چندان پرشمار در زبان پارسی است که نجابت گفتار و پاکی سخن او آلوده نشده و حتی واژه‌ای که زننده و ناسزا باشد، از او سر نزده‌است. او توانست از میان انبوه دانسته‌هایی که در دسترس داشت، مطالبی را گزیده و گردآوری کند که در یاد ایرانیان، ترکان و هندیان زنده بماند.

         

         

         

         

        هارونیه؛ افسانه‌ای‌ترین بنای خراسان

         

        قرن‌ها پیش اینجا زندان هارون‌الرشید بوده است»، «این مکان آتشکده‌ای متعلق به دوران پیش از اسلام است»، «امام موسی کاظم(ع) و تعدادی از شیعیان در این سیاه‌چال زندانی بوده و شکنجه شده‌اند

         

         

        به گزارش خبرنگار باشگاه خبرنگاران مشهد «قرن‌ها پیش اینجا زندان هارون‌الرشید بوده است»، «این مکان آتشکده‌ای متعلق به دوران پیش از اسلام است»، «امام موسی کاظم(ع) و تعدادی از شیعیان در این سیاه‌چال زندانی بوده و شکنجه شده‌اند!».

        اینها اظهارات کارشناسی درباره اثری تاریخی مربوط به دوران صدر اسلام یا پیش از اسلام نیست، بلکه گوشه‌ای از نظرات مردم در بازدید از هارونیه توس است که تنها به دلیل نزدیکی با نام هارون‌الرشید خلیفه عباسی، شُبهه زیادی در ذهن عامه مردم ایجاد می‌کند.

        هارونیه، بنایی ناشناخته و پررمز و راز و یگانه اثر برجای مانده از شهر باستانی طوس است. این بنا در 25کیلومتری شمال‌غربی مشهد در حاشیه غربی جاده مشهد - توس در ابتدای بولوار پردیس، بولوار اصلی و ورودی شهر توس قرار دارد. هارونیه بنایی آجری و مربع‌شکل است. فضاهای داخلی آن نیز شامل ورودی ایوان، چهارشاه‌نشین، گنبدخانه و سهاتاق فرعی است که تمامی این قسمت‌ها در معرض دید عموم قرار دارد. در محوطه بیرونی این بنا سنگ یادبود کوچکی از امام محمد غزالی قرار دارد و باغچه مستطیل‌شکل بزرگی نیز بر طبق نقشه اولیه بنا، روبه‌روی ایوان ‌هارونیه طراحی و ساخته شده است.

        تاریخچه بنا

        بنای هارونیهچشمگیرترین و قدیمی‌ترین اثری است که از طوس به جای مانده است.این بنا تا حدود صد سال پیش ویرانه‌ای بی‌نام بود اما از زمان احداث آرامگاه جدید فردوسی در سال‌های 1308 تا 1313 خورشیدی عوام آن را «زندان هارون‏» یا «بقعه هارونی» نامیدند، حال آن که نه تنها بنا از لحاظ شکل و نقشه هیچ گونه شباهتی به زندان ندارد، بلکه طبق مستندات تاریخی نیز نمی‏توان هیچ‌گونه ارتباطی بین این اثر و هارون‏الرشید، خلیفه عباسی یافت؛ چراکه هارون در سال‏193ه‌.ق وفات یافته است در حالی که اصل بنا را با توجه به شکل معماری، از دوره ایلخانی (قرن هشتم هجری) می‏دانند که بخش‌هایی در دوره تیموری به آن افزوده شده است.

        از طرف دیگر به دلیل تشابه سبک معماری بنا به معماری رازی-چهارمین و درعین حال کامل‌ترین سبک در شیوه‌های معماری ایران- این بنا را مربوط به قرن ششم هجری می‏دانند.

        در حفاری‌هایی که به سال 1354 در این بنا صورت گرفت، ضمن پیداشدن سفال‌های مربوط به دوران سلجوقی، تیموری و صفوی، جرز بسیار قطوری از سنگ و ملاط ساروج که یادآور پی‌بنای آتشکده‏های ساسانی است، مشاهده شد و آثار به‌دست آمده نشان می‌دهد که پی این بنا سابقه‏ای خیلی پیش از قرن ششم داشته است.

        بررسی سفرنامه‏ها و نوشته‏های جهانگردان و پژوهشگران داخلی و خارجی که از حدود صد سال پیش تاکنون در نوشته‏های خود به این بنا اشاره کرده‏اند، نشان می‌دهد که تنها عوام و مردم بومی بودند که بنا را نخست نقاره‏خانه و سپس زندان هارون نامیدند و در پی آن نام «گنبد هارون‏» و هارونیه هم بعدها به کار برده شد.

        کاربری بنا

        درباره هدف از احداث بنا و کاربری آن نیز اختلاف‏نظر وجود دارد. برخی این مکان را مدرسه یا خانقاه و همچنین مدفن امام محمد غزالی می‏دانند (قرن ششم) و برخی دیگر آن را مسجدی می‏دانند که بعد از هجوم مسلمانان به ایران بر روی آتشکده ساسانی ساخته شده است. از آنجا که در قسمت‏شمالی بنا یک ردیف اتاق دیده می ‏شود، این سؤال در ذهن بیننده ایجاد می‏شود که این مکان باید محل تدریس و علم‌آموزی باشد. با این فرضیه میتوانیم ارتباط اثر را با امام محمد غزالی دریابیم؛ چراکه امام محمد غزالی پس از آنکه تدریس در نظامیه بغداد را نپذیرفت در طوس ماند و همان‌جا خانقاهی برای صوفیان و مدرسه‏ای برای طلاب دایر کرد و شبانه‏ روز خویش را به عبادت خدا و خدمت‏به خلق می‏گذراند.

        هنگامی که سرگرم این کار بود، اجلش فرا رسید و در طابران طوس که موطن وی بود، بدرود زندگی گفت و در همان جا مدفون گشت. پس از پایان مرمت‏ساختمان، سازمان حفاظت آثار باستانی، سنگ مقبره‏ای به عنوان یادبود این عالم بزرگوار در جلو بنای یادشده نصب کرده است. عبدالحمید مولوی با استناد به برخی منابع تاریخی، هارونیه را خانقاه خواجه عثمان‌بن‌هارون، استاد معین‏الدین چشتی، قطب صوفیه چشتی در هند می‏داند که به یادبود پدرش در قرن ششم خانقاهی در طابران طوس ساخته است.

        وی این نظریه را که بنا خانقاه و مقبره امام محمد غزالی بوده رد می‏کند؛ چراکه مورخان و جهانگردانی که از قرن ششم و هفتم به بعد به طوس سفر کرده‏اند، مدفن غزالی را خارج از باروی شهر (در قبرستان عمومی شهر) ذکر کرده‏اند حال آنکه برطبق برخی منابع مکتوب، هارونیه داخل حصار طوس قرار داشته است.

        تحقیق در موقعیت دقیق شهر طوس عهد غزنوی و سلجوقی یا طابران و اختلاف محل آن با طوس مغولی که به دست پسر تیمور ویران شد و تطبیق حاصل تحقیق بر زمین‌های کنونی طوس ویران ممکن است محل مدرسه و خانقاه غزالی را به مقبره کنونی فردوسی نزدیک‌تر از محلی نشان بدهد که امروز در آن جا نشان قبر غزالی را باید جست.

        بنابراین لازمه روشن‌شدن آن، حفاری‌های گسترده باستان‏شناسی در ویرانه‏های طوس است. همچنین گفته شده است که در اوایل نیمه سده هشتم یکی از سادات معتبر ولایت طوس به نام امیر نظام‌الدین علی (جدّ سیدعبدا... برزش‌آبادی) این خانقاه را به همراه دو خانقاه دیگر در روستاهای برزش آباد و ویرانی برای یکی از شیوخ بزرگ کبروی به نام شیخ عبدا... غرجستانی ساخته است.

        از مجموعه یافته‌های تاریخی و خصوصیات معماری بنا و شباهت‏ سبک آن به سبک رازی و مقایسه با نمونه‏های مشابه همچون آرامگاه علاءالدوله در سمنان، مقبره سلطان‌سنجر در مرو و قبر بابالقمان در سرخس، مقبره‌بودن بنا بسیار منطقی‌تر به نظر می‌رسد. غیر از خصوصیات معماری، طاق کوچکی که در ضلع شمالی بنا وجود دارد و جمله «الدنیا ساعه‏» که بر روی گچبری آن منقوش است، خود دلیل دیگری بر مقبره‌بودن بناست‏، چون این جمله را فقط در مقبره‌ها به کار می‏برند. هر چند حفاری که در موقع مرمت در اطراف بنا انجام شده و مشخص‌شدن پی بناهایی که در مجاورت آن وجود داشته، این گمان را که این مکان بخشی از یک مجموعه معماری بوده تقویت می‏کند.

        معماری بنا

        تمام بنای هارونیه آجری است و هیچ‌گونه تزیین کاشی در آن به کار نرفته است، این بنا به‌صورت چهارضلعی است که ابعاد آن در اضلاع مختلف به علت وجود قناسی نابرابر است. ابعاد آن به ترتیب ضلع شمالی 5/19متر، ضلع جنوبی 20متر، ضلع شرقی 28متر، ضلع غربی‏29متر است.

        ارتفاع گنبد از کف بنا26متر، ارتفاع ایوان 21متر، ارتفاع گنبد کوچک قسمت‏شمالی 11متر، طول و عرض گنبدخانه 12×12متر و ارتفاع کمرپوش بنا از کف ‏9متر است. دارای یک ورودی در سمت جنوب با سردر بسیار بلند بدون تزیینات کاشی و به طور کامل آجری و نیز گنبدخانه‏ای که در سطح وسیعی پوشیده است.

        چهار پلکان مارپیچ در گوشه‌‏ها و سه اطاق فرعی در ضلع شمالی قرار دارد. درون گنبد ساده است و مقرنس‌کاری‌هایی مربوط به دوره تیموری در رواق وسطی پشت ضلع شمالی گنبدخانه دیده می‏شود.

        مقایسه بنا

        بقعه هارونیه به خاطر اندازه و انفراد و حجم جمع‌و‌جورش بنایی بسیار جالب است و آرامگاه سلطان سنجر در مرو را به یاد می‏آورد. مقایسه این دو بنا با بنای جبل سنگ (گنبد جبلیه) در کرمان که از قرن هفتم‌‌ه.‌ق است و روشن‌تر از دو بنای یاد شده، خصلت‏ساسانی در آن آشکار است، پیشرفت معماری را مدنظر قرار می‏دهد. بنای طوس اگرچه کوچک‌تر است در تناسب با وقارش به آرامگاه الجایتو شباهت زیاد دارد.

        شیارهای عمودی که به نما ظاهری نیرومند می‏دهد سرمشق آن در گنبد سلطانیه است و پاره‏ای از اسپرهای گچبری مقبره بایزید در بسطام را به خاطر می‏آورد. درباره شباهت هارونیه با مقبره سلطان‌سنجر و گنبد سلطانیه می‏توان چنین گفت که در هر سه بنا بخش انتقالی حساس از گنبدخانه به گنبدی که در بالای آن قرار گرفته به طرز زیبایی به‌وسیله توسط دهلیزهای گوشه‏ای که سه‌کنج‏ها را پنهان ساخته انجام پذیرفته است و این حسن عمل برخلاف گنبدهای اولیه سلجوقی است که در آن‌ها سه‌کنج‏ها به‌صورتی ناهنجار از بیرون نمایان است.

        قاعده مدور گنبد که بیشتر در دوره‏های پیش فقط به صورت هشت گوشه برهنه‏ای بود، دارای رواق‌هایی است که دهلیزهای آن‌ها با آجرچینی‏های مشبک تزیین شده و بدین طریق بدون اینکه چیزی از سادگی کل بنا بکاهد، صلابت‏حجم آن را تعدیل کرده است.

        و سرانجام موزه تخصصی معماری استان خراسان‌رضوی به‌تازگی در محل این بنا احداث شده و از این طریق نمونه‌هایی برجسته و بارز از معماری ایرانی، در معرض دید علاقه‌مندان قرار گرفته است. همچنین در فضای بیرونی و پیرامونی هارونیه، سنگ‌های آرامگاهی به نمایش در می‌آیند که شامل تعدادی سنگ قبر از روستاها و شهرهای اطراف و نمونه‌هایی از حجاری و سنگ‌تراشی هستند.

        قرار است در موزه معماری، ماکت‌هایی از بناهای تاریخی خراسان، کتیبه‌های سنگی، ضریح‌های چوبی، درهای ارسی و وسایل و آثار مرتبط با معماری نیز نگهداری شود./س

         

        تعداد بازدید :129
        نام:
        پست الکترونیک:
        شرح نظر:
        کد امنیتی:
         
  • پورتال آستان قدس رضوی
  • مجموع بازدیدها : 1,354,171
    تعداد بازدید امروز : 473
    تعداد بازدید این ماه : 39,975
    آخرین به روزرسانی : 1399/10/21
  • آدرس :میدان شهدا، تالار شهر، طبقه 1- ، معاونت گردشگری و زیارت
    تلفن :(31291237) - (3135)051
    فاکس :051-31291267
  • کلیه حقوق این سایت متعلق به شهرداری مشهد می باشد.
    تامین و به روزرسانی محتوای این سایت توسط معاونت گردشگری و زیارت  انجام می گردد.
    طراحی و پشتیبانی فنی: سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری مشهد