پورتال گردشگری و زیارت شهر مشهد
   
    • error 101
      • باغمزار ویرانی

        باغمزار ویرانی


        باغمزار ویرانی …!! دقیقا قبل از بازدید نقش یک آدم بلاتکلیف را داری! نمی دانی قرار است یک باغ را ببینی یا یک ویرانی را ! شاید هم مزاری که ویران شده و بعدها باغ شده! … باغمزار ویرانی جایی است که باید دید، در داستانهایش غرق شدو لذت برد، باغمزار ویرانی جای است برای پیدا کردن سرنخ هایی جالب درخصوص خیلی چیزها …
        باغمزار ویرانی آدرس استان خراسان رضوی، شهرستان طرقبه شاندیز (بینالود) جاده مشهد به سمت شهر شاندیز، بعد از روستای ویرانی (نورآباد، لنگر) شرق جاده ورزشگاه ثامن الائمه، در کنار زمین های موقوفه محمد ناصرخان ظهیرالدوله
        محمد ناصرخان ظهیرالدوله
        نکته اول) “علیخان ظهیرالدوله” مدفون در گورستان ظهیرالدوله معروف تهران پسر ناصرخان ظهیرالدوله است. شاید این عمارت نقشی در درویشی علیخان داشته! حسن خان سالار در سال ۱۲۶۶ ق در خراسان طغیان کرد، امیرکبیر “محمد ناصرخان ظهیرالدوله” را مامور سرکوبی “خان سالار” نمود و او نیز در این جنگ پیروز شد و ملقب به ظهیرالدوله گردید و سرداری خراسان را از آن خود کرد.
        .
        .
        شماره ثبت در فهرست آثار ملی ایران : ۸۷۳۰ تاریخ ثبت ۱۳۸۲/۰۳/۱۰ ه خورشیدی

        ارتفاع از سطح دریا : ۱۱۹۱ متر
        باغمزار از دیرباز آرامگاه بزرگان بوده و پیشینه ساختن باغمزار به دوران باستان می رسد. چنانچه در شاهنامه فردوسی درباره محل دفن رستم می خوانیم:
        به باغ اندرون دخمه ای ساختند سرش را به ابر اندر افراختند
        توصیفات شاهنامه با خصوصیات کالبدی آرامگاه کورش نیز سازگار است، چرا که در سطحی بلندتر از سطح زمین، در میان فضایی باز و احتمالاً در میان باغی قرار داشته که از فاصله دور قابل مشاهده بوده است و قرار دادن مزار در میان باغ هم، نشانی از بهشت و جنت است.

        جاده ورزشگاه ثامن، باغمزار ویرانی سمت راست این جاده است
        اما باغمزار ویرانی ما کمی متفاوت بود، یعنی این کلمه ویرانی باعث سردرگمی من شده بود، راننده آژانسی که با او بودم، پس از کلی کلنجاری که با خودش رفته بود، در نهایت از من پرسید؛ آقا برای چی می خواهید به باغمزار بروید! آخر معمولا باغمزار ویرانی، مکانی است که تماشاگران قبل از رسیدن به ورزشگاه، در آن خودسازی می کنند! پس خیالم راحت شد که قرار است طبق معمول یک مکان مخروبه و ویران را ببینم، اما یک مشکل دیگر هم بود، روستای لنگر، نامی که محل قرار گرفتن باغمزار ویرانی در اسناد، از آن یاد شده بود، روستایی که وجود خارجی نداشت! در هر صورت، به عمارت زیبای باغمزار ویرانی رسیدم، عمارتی که پیرامون آن پر بود از درختان کهن سال

        درختان کهن سال محوطه باغمزار ویرانی
        نامهای دیگر باغمزار ویرانی (خانقاه): خانقاه ویرانی وِی رانی، ویرانیو، ویرانو و خانقاه لنگر
        پیرامون نام (وجه تسمیه) :
        ۱) باغمزار ویرانی؛ به دلیل آنکه قبلا اینجا باقی مصفا بوده و بعدها رها و رو به ویرانی گذاشته است به آن ویرانی گویند البته برخی می گویند حمله مغول به این روستا باعث ویرانی آن شده و نام قبلی آن لنگر بوده و نامهای دیگر آن وِی رانی، ویرانیو، ویرانو بوده البته این ویرانی به زمان حمله مغول به ایران است
        ۲) خانقاه لنگر؛ در لغت نامه ها، مکانی را لنگرگویند؛ که در آنجا همه روزه طعام به مردم و فقرا دهند، یا محل اجتماع یا خوردنگاه صوفیان باشد، جائی که هر روز از آنجا به مردم طعام برسد، به معنی نوانخانه و پناهگاه بینوایان و برخی هم به خانقاه لنگر گویند.
        نکته دوم) شاید با این توصیفات معنی ضرب المثل “کنگر خورده و لنگر انداخته” برای ما روشن شده باشد، البته شاید!
        ایوان ویران شرقی باغمزار ویرانی در سال ۱۳۸۲
        امکان بازدید باغمزار ویرانی (خانقاه): بازدید از محوطه بیرونی باغمزار ویرانی مهیاست ولیکن دربهای آن بسته است و ورود به داخل عمارت امکان پذیر نیست.

        پیشینه و تاریخچه : اخی علی قتلقشاه (قتلق شاه ، قتلغشاه) پس از شیخ عبدالله غرجستانی به عنوان خلیفه و بزرگترین شیخ فرقه کبروی در این عمارت که به عنوان خانقاه بود استقرار پیدا کرد و پس از مرگ اخی علی قتلقشاه (قتلغشاه) به عنوان مقبره ایشان در نظر گرفته شده است. (به روایت مولف مجمل فصیحی و عبد الحمید مولوی) می گویند؛ خراسان و توس مرکز صوفی گری زمان بوده.
        نکته سوم) غرجستان یکی از ولایات کشور افغانستان است.
        اما بد نیست کمی درباره فرقه کبرویه بدانید؛
        در طی قرون ششم تا هشتم هجری فرقه هایی از تصوّف، در جهان اسلام پدید آمدند که مهم ترین آنها یسویه، نقشبندیه و کبرویه بودند. «یسویه» که مشتق از نام «خواجه احمد یسوی» بود و از اهالی شهری که بعدها به نام ترکمنستان خوانده شد؛ فرقه «نقشبندیه» که نام خود را از «بهاءالدین نقشبند» اهل بخارا گرفته بودند و «کبرویه» که نجم الدین کبری آن را در خوارزم پایه گذاری کرد (مرقد احمدبن عمربن محمد خیوقی خوارزمی کنیه ابوالجناب ملقب به نجم الدین کبری در خوارزم است) یکی از مریدان نجم الدین فردی به نام سیف الدین باخرزی (وفات ۶۵۹ ق) بود که شاخه ای از کبروی را در بخارا تأسیس کرد که دست کم تا قرن چهاردهم قدرتمند باقی ماند. مقبره سیف الدین ( سیف‌الدین ابوالمعالی سعیدبن مطهربن سعید باخرزی مشهور به شیخ العالم ) در بخاراست و به عنوان محل زیارتی برای خانقاه صوفیان است و مرکز فعالیت¬ های مؤسسات کبروی در بخارا به شمار می رفت.
        باغمزار ویرانی در سال ۱۳۸۲ از دید شرقی و جنوبی
        ویژگی های مهم طریقت کبرویه عبارت اند از: تأکید بسیار برشریعت و جدا ندانستن ظاهر و باطن از هم، اهمیت آداب طریقت و ضرورت خرقه، ضرورت تبعیت مطلق از پیر، اهمیت خلوت و تلقین ذکر، اهمیت خاموشی و سکوت، نمادپردازی رنگ در شهود عارف، اجتماعی بودن طریقت کبرویه در عین تأکید بر خلوت و عزلت، اهمیت سماع.
        از همان ابتدای ظهور تصوف می توان دو نوع طریقت را در عرفان اسلامی مشاهده کرد؛ یکی تصوف عاشقانه با وجد و حال و شوریدگی و سکری است که رهروان آن بیشتر به تصوف حسین بن منصور حلّاج، بایزید بسطامی و ابوسعید ابوالخیر نظر داشتند؛ و دیگری مکتب علمی تصوف، معروف به طریقه صحوی بوده که بیشتر به آداب و سنن و اوراد و اذکار توجه داشته است.
        صوفیه بر این باورند که برای رسیدن به مذکور باید اسامی خدا را گفت؛ چون خداوند در اسامی خود حضور دارد. (ذکر یعنب تکرار اسم یا اسامی خدا) در طریقه کبرویه بر ذکر لا اله الا الله تأکید است که ذاکر با نفی ما سوی الله، هستی مطلق را اثبات می کند. این ذکر و اذکار دیگر به نور تبدیل می شوند و قلب را به طبیعت نورانی خود برمی گردانند. ذکر به دو گونه زبانی و قلبی تقسیم می شود و در طریقت کبرویه برتری با ذکر خفی و قلبی است و آن نیز متناسب با مراتب قلب، مراتب گوناگونی دارد که در مراتب بالای آن، ذکر، ذاکر و مذکور با هم یکی می شوند و در این هنگام مذکور در ذاکر ذکر می گوید و ذاکر به ذکر دوام و در نتیجه شهود خدا می رسد؛ تمام ابعاد وجودی شخص اتحاد می یابد و ذکر الله الله سر می دهند.
        باغمزار ویرانی در سال ۱۳۸۲ (ایوان غربی و جنوبی)
        سودای سفر از ذکر بود از ذکر شود، مردم سفری
        کبرویه در زمان حمله مغول، خصوصاً در مشرق ایران، رونق فراوان داشت و مشایخ آن در عهد خوارزمشاهیان و ایلخانان ، از خراسان و ماوراءالنهر تا شام و آسیای صغیر، در نشر آن کوشیدند. سلسله کبرویه در قرن نهم دارای انشعاباتی شد، بین دو تن از مدعیان جانشینی، یعنی سیدمحمد نوربخش (متوفی ۸۶۹) و سیدعبداللّه برزش آبادی (متوفی ح۸۹۰)اختلاف افتاد و گروهی به نام نوربخشیه طرفدار سیدمحمد نوربخش، و گروهی نیز طرفدار برزش‌آبادی شدند. شعبه برزش‌آبادی بتدریج ذهبیه خوانده شد، بدین ترتیب، سلسله نوربخشیه و ذهبیه استمرار سلسله کبرویه و منشعب از آن است.
        باغمزار ویرانی و محوطه آن در سال ۱۳۹۱ (ایوان غربی و شمالی)
        نکته چهارم) در کتاب روضات الجنان قید شده است که سیدعبداللّه برزش آبادی عمارت خانقاه را در ویرانی بنا نموده است.
        زنهار مزن تو طعنه بر درویشان هستند ایشان چنانچه هستند ایشان
        خواهی که بدانی که کیانند ایشان یک عالم مس بیار و یک جو زایشان
        شعری منتصب به نجم الدین کبری
        باغمزار ویرانی در سال ۱۳۹۱
        دوران و بانی باغمزار ویرانی (خانقاه): در دوران ایلخانی و زمان حکومت سلطان ابوسعید بهادر (آخرین ایلخان ایران ۷۱۶ تا ۷۳۶ ه ق) و به احتمال فراوان توسط جد سید عبدالله بنا شده است ولیکن در در کتاب روضات الجنان قید شده است که سیدعبداللّه برزش آبادی “باغمزار ویرانی” را بنا نموده است و اینجا مکانی بوده برای تدریس و یا اسکان کبرویه ها و خانقاه آنها. مالکیت فعلی بنا در اختیار سازمان اوقاف و امور خیریه مشهد است.

        مشخصات و معماری باغمزار ویرانی:
        محوطه باغ در حدود ۷۵۰۰ متر مربع مساحت دارد و باغمزار ویرانی تقریبا در وسط محوطه قرار گرفته است باغمزار ویرانی (خانقاه) دارای پلانی مربع به ابعاد ۲۰٫۵ در ۱۸٫۸۰ متر است. مدخل اصلی باغمزار ویرانی (خانقاه) در ضلع شرقی که کوچکتر می باشد تعبیه شده اما ۲ ضلع بلندتر شمالی و جنوبی دارای ورودی و ایوان هستند. ضلع شرقی که قطعا ایوانی رفیع تر از اضلاع دیگر داشته فعلا دارای ایوانی همانند دیگر اضلاع است. در طرفین مدخل شرقی باغمزار ویرانی (خانقاه) ۲ پلکان برای ورود به پشت بام تعبیه شده است.
          باغمزار ویرانی
        ضلع غربی که روبری مدخل اصلی باغمزار ویرانی (خانقاه) قرار دارد دارای سکویی در وسط و دو اتاقک در طرفین است، این اتاقکها به ابعاد نامنظم و به عنوان چله خانه استفاده می شده. در سکوی میانی، مقبره گونه ای فاقد سنگ و کتیبه قرار دارد و انتهای سکو هم شامل مدخلی است که به بیرون باغمزار ویرانی (خانقاه) می رسد که در دوره های بعدی آنرا مسدود نموده اند.
        پلان باغمزار ویرانی
        در نمای بیرونی باغمزار ویرانی (خانقاه) ضلع غربی ورودی دو اتاق در طرفین مدخلی که مسدد شده است به چشم می خورد، به گونه ای که هر دو اتاق به ظاهر می تواند بی ارتباط با فضای داخلی ساختمان باشد.
        نمای داخلی باغمزار ویرانی نمای داخلی باغمزار ویرانی نمای داخلی باغمزار ویرانی
        مصالح باغمزار ویرانی (خانقاه) از آجر و گچ بوده و عوامل تزئینی زیادی در بنا مشاهده نمی گردد. از تزئینات باغمزار ویرانی (خانقاه) می توان به طاقنمای هلای شکل اطراف ایوانها و همچنین به گچبری هایی از نوع رسمی بندی از نوع بناهای دوره تیموری در داخل بنا اشاره نمود.
        نمای داخلی باغمزار ویرانی
        نکته پنجم) این بنا از نظر پلان شباهت بسیار زیادی با بنای موجود در شهر توس (هارونیه) دارد. گرچه هارونیه به مراتب عظیم تر و با هیبت تر از بنای باغمزار ویرانی است اما شباهت های پلان دو بنا و زمان ساخت آنها شاید موید این باشد که معمار هر دو بنا یکی باشد.


        تعداد بازدید :21
        نام:
        پست الکترونیک:
        شرح نظر:
        کد امنیتی:
         
  • پورتال آستان قدس رضوی
  • مجموع بازدیدها : 963,841
    تعداد بازدید امروز : 243
    تعداد بازدید این ماه : 68,198
    آخرین به روزرسانی : 1398/09/18
  • آدرس :میدان شهدا، تالار شهر، طبقه 1- ، معاونت گردشگری و زیارت
    تلفن :(31291237) - (3135)051
    فاکس :051-31291267
  • کلیه حقوق این سایت متعلق به شهرداری مشهد می باشد.
    تامین و به روزرسانی محتوای این سایت توسط معاونت گردشگری و زیارت  انجام می گردد.
    طراحی و پشتیبانی فنی: سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری مشهد